Makatea

Het verloren spoor van Makatea: Een industriële oase in de Stille Oceaan

Makatea is een bijzonder eiland in de Tuamotu-archipel van Frans-Polynesië. In tegenstelling tot de meeste platte koraaleilanden om hem heen, rijst Makatea als een steile vesting op uit de oceaan. Achter die metershoge kalksteenkliffen ligt een verborgen geschiedenis. Tussen 1920 en 1966 lag hier de eerste, enige en meest indrukwekkende spoorlijn van heel Frans-Polynesië.

De ontdekking van het witte goud

Net als op het eiland Banaba, veranderde het lot van Makatea door de ontdekking van fosfaat rond 1900. Het eiland bleek te bestaan uit miljoenen tonnen van deze waardevolle grondstof voor kunstmest. De Compagnie Française des Phosphates de l’Océanie (CFPO) begon in 1911 met de ontginning. Omdat het landschap onherbergzaam was en vol diepe rotsspleten zat, was transport te voet of met karren onmogelijk. Er moest een trein komen.

Een technisch hoogstandje op de kliffen

Rond 1920 opende de unieke smalspoorlijn van Makatea. Het netwerk groeide uiteindelijk uit tot een lengte van zo’n 7 kilometer en werd het kloppende hart van het eiland:

* Het spoor: Men koos voor een smalspoor van 600 millimeter. Dit maakte het mogelijk om flexibele zijlijnen aan te leggen die meebogen met de steeds veranderende mijnlocaties.
* De route: De treinen verzamelden het fosfaat op het centrale plateau en reden hiermee naar het eindstation met de toepasselijke naam “Falaise” (Klip).
* De haven: Omdat de kust te steil en het water te ondiep was voor grote vrachtschepen, stopte de trein boven op de rotsen. Vanaf daar werd het fosfaat via een vernuftige, 50 meter lange metalen pier over de branding heen rechtstreeks in de schepen gestort.
* De machines: In de hoogtijdagen reden er robuuste Duitse stoomlocomotieven (van het bekende merk Orenstein & Koppel) over het eiland, die na de Tweede Wereldoorlog werden vervangen door moderne diesellocomotieven.

Het zware leven rond het spoor

Achter het succes van de spoorweg schuilde een bikkelhard bestaan. Duizenden contractarbeiders, voornamelijk uit China en andere Pacifische eilanden, hakten het fosfaat met de hand los uit het grillige landschap. Met kruiwagens sjouwden zij het loodzware gesteente naar de klaarstaande spoorwagons. De treinen reden vervolgens af en aan om de hongerige wereldmarkt te voeden. Het eiland veranderde in een bruisende industriestad met elektriciteit, scholen en een bioscoop.

Het abrupte einde en het openluchtmuseum

In 1966 sloeg het noodlot toe: het fosfaat was op. De Franse mijnbouwmaatschappij stopte direct met alle activiteiten. Vrijwel van de ene op de andere dag vertrokken de duizenden arbeiders en bleven de machines achter. Het eiland veranderde in een spookstad.
Vandaag de dag is de spoorlijn van Makatea een fascinerend openluchtmuseum. Hoewel de natuur het eiland heeft teruggewonnen, vind je in de dichte jungle nog altijd de restanten van dit industriële avontuur. Vier tot vijf oude locomotieven en tientallen roestige spoorwagons staan nog altijd op de plek waar ze in 1966 werden geparkeerd—stille getuigen van een unieke spoorhistorie in de Stille Oceaan.